(۱۸تیر ماه )به بهانه ی بزرگداشت نویسنده ی بزرگ کودکان

« قصّه های خوب ، براب بچّه های خوب »

آذر از ديدگاه آذر يزدي به روايت آذر يزدي

از خود حرف زدن كار آسان و خوشايندي است و اگر جلويش را نگيرند به پرحرفي و پر مدعايي مي كشد چون احتياج با مآخذ و مرجع ندارد و همه اش مربوط به نقش حافظه است. ولي نظم ترتيب دادنش براي اينكه قابل چاپ شود يا قابل خواندن ، قدري وقت مي گيرد. ناچار در اين وقت كوتاهي، كه شايد من براي خود مقرر كرده ام ، چاره اي جز سرسري نوشتن نيست. با ترتيب شروع مي كنم ، ولي مي دانم كه بي ترتيب مي شود !

زادگاه:

روز دوم خمسة مسترقه سال 1300 شمسي به دنيا آمدم. سه روز بعدش سال 1301 شروع شد. محل تولد و زندگي من تا 20 سالگي آبادي «خرمشاه» در حومه يزد بود. خرمشاه ، در آن ايام، با يك رودخانه خشك و مقداري زمينهاي كشاورزي، از شهر يزد فاصله داشت . حالا با سه تا پل كه روي رودخانه زده شده، به شهر متصل شده و از آب و برق شهر استفاده مي كند و مثل يكي از محلات يزد به شمار مي رود؛ ولي باز هم ، شهريها، مردم اصلي خرمشاه را دهاتي حساب مي كنند و درست هم هست....

ادامه ی مطلب را بخوانید...

منبع: وب سایت اختصاصی مهدی آذز یزدی

 به بهانه ی درگذشت شادروان محمد تقی بهار ملقب به ملک الشعرای بهار

کسری ودهقان

شاه نوشیروان به موسم دی        رفت بیرون زشهر بهر شکار

درسرراه دید مزرعه ای               که در آن بود مردم بسیار

اندر آن دشت پیرمردی دید        که گذشته است عمراوزنود

دانه ی جوز در زمین می کاشت     که به فصل بهار سبز شود

گفت نوشیروان به آن دهقان       که چرا حرص می زنی چندین ؟

پای های توبرلب گور است       تو کنون جوز می کنی به زمین؟

جوز ده سال عمر می خواهد        که قوی گردد و به بار آید

تو که بعد از دو روز خواهی مرد    گِردکان کاشتَنت چه کار آید؟!

مرد دهقان به شاه کسری گفت    مردم از کاشتن زیان نبرند

دگران کاشتندو ماخوردیم          ما بکاریم تا دگران بخورند

محمد تقی بهار ملقب به ملک الشعرا در سال 1265در مشهد به دنیا آمد. پدرش میرزا محمد کاظم صبوری از شاعران دوره ی قاجار  وملک الشعرای آستان قدس رضوی بود.دیوان شعر بهار شامل همه گونه شعر مانند قصیده،قطعه ، ترکیب بند،رباعی ،غزل ودوبیتی های پیوسته در مضمون های سیاسی ، تاریخی و.... بارها به چاپ رسیده اشت .کتاب سبک شناسی در سه جلد ،تاریخ احزاب سیاسی در دوجلد،دستور پنج استاد،یادگار زریران ،تصحیح تاریخ بلعمی وتاریخ سیستان ومجمع التواریخ والقصص وجوامع الحکایات عوفی وشاهنامه ی فردوسی ازجمله آثار به یاد ماندنی او می باشند.زنده یاد بهار دراردیبهشت  1360 بر اثر بیماری سل  درگذشت وپیکر او درآرامگاه ظهیر الدوله  به خاک سپرده شد.

اشعار ملک الشعرای بهاراز جمله شعرهای دست اولی هستند که در کتاب های درسی راه یافت. از جمله:

چشمه و سنگ
جدا شد یکی چشمه از کوهسار
به ره گشت ناگه به سنگی دچار
به نرمی چنین گفت با سنگ سخت:
کرم کرده راهی ده ای نیک بخت
گران سنگ تیره دل سخت سر
زدش سیلی و گفت : دور ای پسر
نجنبیدم از سیل زورآزمای
که ای تو که پیش تو جنبم ز جای
نشد چشمه از پاسخ سنگ سرد
به کندن دراستاد و ابرام کرد
بسی کند و کاوید و کوشش نمود
کز آن سنگ خارا رهی برگشود
ز کوشش به هر چیز خواهی رسید
به هر چیز خواهی کماهی رسید
برو کارگر باش و امیدوار
 که از یاس جز مرگ ناید به کار
گرت پایداری است در کارها
شود سهل پیش تو دشوارها

رنج و گنج

برو کار می کن مگو چیست کار
که سرمایه جاودانی است کار
نگر تا که دهقان دانا چه گفت
به فرزندگان چون همی خواست خفت
که میراث خود را بدارید دوست
که گنجی ز پیشینیان اندر اوست
من آن را ندانستم اندر کجاست
پژوهیدن و یافتن با شماست
چو شد مهر مه کشتگه برکنید
همه جای آن زیر و بالا کنید
نمانید ناکنده جایی ز باغ
بگیرید از آن گنج هر جا سراغ
پدر مرد و پوران به امید گنج
به کاویدن دشت بردند رنج
به گاو آهن و بیل کندند زود
هم اینجا هم آنجا و هر جا که بود
قضا را در آن سال از آن خوب شخم
ز هر تخم برخاست هفتاد تخم
نشد گنج پیدا ولی رنجشان
چنان چون پدر گفت شد گنجشان

 پروین اعتصامی

 پروین اعتصامی در ۲۵ اسفند ۱۲۸۵ خورشیدی در شهر تبریز به دنیا آمد.یوسف اعتصامی (اعتصام‌الملک) پدر پروین از نویسندگان ودانشمندان و خوشنویسان عصر خود بودازتبریزبه تهران مهاجرت کرد؛اوچندی ریاست کتابخانه ودارالتألیف وزارت معارف را برعهده داشت. در سالهای آخر عمر ریاست کتابخانه ی مجلس را عهده دار بود وی به سن 63 سالگی در سال 1316زندگانی را وداع گفت .مجله ی بهار وترجمه ی چند کتاب فرانسه وهمچنین قلائدالادب فی شرح اطواق الذهب از اوباقی است.

پروین از کودکی ادبیات را در کنار پدر و استادانی چون دهخدا و ملک الشعرای بهار آموخت. در دوران کودکی، زبان‌های فارسی و عربی را زیر نظر معلمان خصوصی در منزل و زبان انگلیسی را در مدرسه دخترانه ی آمریکایی‌ها به سال 1303شمسی به پایان رسانید.

پروین در سال ۱۳۱۳ با پسر عموی خود ازدواج کرد.اوپس از نه ماه با بخشیدن مهریه از شوهر خود بر اثر عدم تفاهم طلاق گرفت وتا پایان عمر بی همسر به سر برد وبه سرودن اشعار وبه کار بردن قریحه تابناکش مشغول بود.

پروین به تشویق ملک‌الشعرای بهار در سال ۱۳۱۵ دیوان خود را منتشر کرد، ولی مرگ پدرروح حساس پروین راسخت آزرد وپریشان ساخت ،تااینکه در نیمه شب  شنبه 16 فروردین 1320 در سن 25 سالگی دار فانی راوداع گفت وبه سرای جاودان شتافت پیکر اورا و در حرم فاطمه معصومه (ع)در قم در مقبرهٔ خانوادگی پهلوی پدرش به خاک سپردندوبرروی سنگ قبر او شعری که خود برای روز مرگش سروده حک کردند:

 این که خاک سیهش بالین است                    اختر چرخ ادب پروین است

اشعار پروین گذشته از روانی وفصاحت ویکدستی دارای مضامین عالیه وحکیمانه است آنچنان پند واندرز می دهد که گویی حکیمی سالخورده وعارفی سنجیده لب ، سخن گشوده است وچنین گوهر گرانبها برهم می نهد.استاد سخن شادروان ملک الشعرای بهار که خود از معاصران واز اساتید پروین است می گوید:« خانم پروین به تمام شرایط شاعری عمل کرده است .... هر گاه تنها غزل (سفر اشک ) از این شهعره ی شیرین زبان باقی مانده بود کافی بود وی را در بارگاه شعر وادبیات جایگاهی عالی وارجمند بخشد تاچه رسد به ( لطف حق) ( گوهر اشک )( روح آزاد)( دریای نور)( گوهر سنگ )(نغمه ی صبح) وسایر قطعات که همه از او وهر یک برهان آشکار وبلاغت وسخندانی اوست.» بهار می گوید: خواننده در این قصاید خودرا به یکبار در عوالمی رنگارنگ که به صورت عالم مستقل در آمده باشد می بیند طرز بیان ناصرخسرو رادر تمثیلات سنایی واستغنای حافظ رادر فصاحت وصراحت سعدی می نگرد حکیمی عارف وعارفی حکیم وناصحی پاک سرشت جای به جای در خود نمایی وجلوه گری است.

با این اوصاف پروین از شاعره های نامی وعالی مقام ایران بوده وشعرهایش وزین وجاویدان است. دیوان  پروین شامل قصائد و مثنویات و تمیثلات و مقطعات است. اشعار پروین اعتصامی بیشتر در قالب قطعات ادبی است که مضامین اجتماعی را با دیدهٔ انتقادی به تصویر کشیده‌است. برخی ازاشعار او به سبک خراسانی گفته شده و شامل اندرز و نصیحت است و بیشتر به اشعار ناصرخسرو شبیه‌است. وبرخی از اشعاراونیز به سبک عراقی وبه سبک شعر سعدی نزدیک است.

اشک یتیم

بر قطره سرشك یتیمان نظاره كن

روزی گذشت پادشهی از گذرگهی                      فریاد شوق برسرهر كوی وبام خواست

پرسید زان میانه یكی كودك یتیم                        كاین تابناك چیست كه برتاج پادشاست

آن یك جواب داد چه دانیم ما كه چیست               پیداست آنقدر كه متاعی گرانبهاست

نزدیك رفت پیرزنی كوژ پشت و گفت                    این اشك دیده من وخون دل شماست

مارا به رخت وچوب شبانی فریفته است              این گرگ سالهاست كه با گله آشناست

آن پارسا كه ده خرد و ملك، رهزن است                آن پادشا كه مال رعیت خورد، گداست

بر قطره سرشك یتیمان نظاره كن                       تا بنگری كه روشنی گوهر از كجاست

پروین به كجروان سخن از راستی چه سود           كو آنچنان كسی كه نرنجد زحرف راست

 دکتر قیصر امین‏پور

دکتر قیصر امین‏پور(متولد دوم اردیبهشت 1338در گتوند شوشتر- درگذشت آبان 1386) استاد وشاعر خلاق ، حافظ وفاف نشین شعر پس از انقلاب بوده ودر دو دهه ی نخست انقلاب اسلامی به عنوان شاعر برگزیده ی کودک ونوجوان تندیس طلایی رادریافت کرد.از رهگذر رباعی ودوبیتی به ستیغ غزل معاصر دست یافت، او با زبانی ساده وصمیمی وطبعی لطیف وسر شار از عواطف پاک انسانی ،آثاری آفرید که جان مایه ی آن، برآمده از سرچشمه های روح بخش  معارف اسلامی وجلوه های فرهنگ عاشورایی است ونمودی ازحماسه ی هشت سال دفاع مقدس رابرپیشانی دارد . دکتر قیصر امین‏پور دکترای خود را در رشته زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران در سال 1376دریافت نمود.او در سال 1382از سردبیری مجله سروش نوجوان استعفاداد و به عنوان عضو فرهنگستان ادب و زبان فارسی انتخاب شدوهمزمان در دانشگاه الزهرا و دانشگاه تهران به تدریس اشتغال داشت. افسوس که در پاییز86 این شاعر خوش نام واستاد بزرگ به ناگهان چشم از جهان فروبست .روانش شاد

آثاری پابرجا از خود به یادگار گذاشت که مهمترین آن هاعبارتند از:

1- تنفس صبح

2- شعر وکودکی

3- مثل چشمه ، مثل رود

4- منظومه ی ظهر روز دهم

5- آینه‏ های ناگهان

6- گل‏ها همه آفتابگردانند

7- گزینه اشعار « مروارید »

8- بی بال پریدن

9- طوفان در پرانتز

10- به قول پرستو

11-سنت و نو آوری در شعر معاصر

12- دستور زبان عشق

  نمونه ای از شعر دکتر قیصر امین‏پور

صبح یک روز نوبهاری بود                روزی ازروزهای اوّل سال

بچّه ها در کلاس جنگل سبز            جمع بودند دور هم خوشحال

بچّه ها گرم گفتگو بودند                 باز هم در کلاس غوغا بود

هر یکی برگ کوچکی در دست        باز انگار زنگ انشا بود

تا معّلم زگرد راه رسید                   گفت با چهره ای پر از خنده:

باز موضوع تازه ای داریم             « آرزوی شما در آینده  »

شبنم از روی گل برخاست              گفت:می خواهم آفتاب شوم

ذرّه ذرّه به آسمان بروم                  ابرباشم،دوباره آب شوم

دانه آرام برزمین غلتید                   رفت وانشای کوچکش را خواند

گفت:باغی بزرگ خواهم شد            تا ابد سبز سبز خواهم ماند

غنچه هم گفت:گرچه دل تنگم           مثل لبخند باز خواهم شد

با نسیم بهار وبلبل باغ                   گرم راز ونیاز خواهم شد

جوجه گنجشک گفت:می خواهم        فارغ از سنگ بچّه ها باشم

روی هر شاخه جیک جیک کنم         در دل آسمان رها باشم

جوجه کوچک پرستو گفت:             کاش با باد رهسپار شوم

تا افق های دور کوچ کنم                 باز پیغمبر بهارشوم

جوجه های کبوتران گفتند:              کاش می شد کنار هم باشیم

توی گلدسته های یک گنبد               روز وشب زائر حرم باشیم

زنگ تفریح راکه زَنجره زد            باز هم در کلاس غوغا شد

هر یک از بچّه هابه سویی رفتند      ومعلّم دوباره تنهاشد

با خودش زیرلب چنین می گفت:       آرزوهایتان چه رنگین است

کاش روزی به کام خود برسید         بچّه ها آرزوی من این است!

علی اکبر دهخدا

علی اکبر دهخدا ادیب ، لغت شناس ، روزنامه نگار ،سیاستمدار واز فعالان دوره ی مشروطه است. او حدود سال 1267 ش در تهران متولد شد .علوم مقدماتی وادبی را در تهران خواند .در جوانی در مدرسه ی سیاسی مشغول تحصیل شد . از محضر شیخ هادی نجم آبادی ، روحانی روشن بین آن زمان بسیار بهره برد. او به زبان فرانسه تسلط داشت . در سفر به اروپا بیش از دو سال در اتریش به سر برد وتحصیلات جدید خود را تکمیل کرد وسپس به ایران باز گشت.

دهخدا روزنامه ای به نام « صور اسرافیل» انتشار داد. یک بار به نمایندگی مجلس انتخاب شد. پس ازجنگ جهانی اول از کارهای سیاسی کناره گرفت وبه کار تألیف مشغول شد. امثال الحکم در چهار جلد ، لعت نامه ، ترجمه ی روح القوانین  و چرندوپرند از جمله ی آثار اوست. دهخدا در سال 1334 شمسی در تهران درگذشت ودر گورستان ابن بابویه در شهر ری به خاک سپرده شد.

شعر زیر از آثار دهخداست:

ياد آر ز شمع مرده ياد آر

اي مرغ سحر چو اين شب تار

بگذاشت ز سر سياهكاري،

وز نفحه ي روح بخش اسحار

رفت از سر خفتگان خماري،

بگشود گره ز زلف زرتار

محبوبه ي نيلگون عماري،

يزدان به كمال شد پديدار

و اهريمن زشتخو حصاري ،

ياد آر ز شمع مرده ياد آر!

اي مونس يوسف اندرين بند!

تعبير عيان چو شد ترا خواب،

دل پر ز شعف، لب از شكرخند

محسود عدو، به كام اصحاب ،

رفتي برِ يار و خويش و پيوند

آزادتر از نسيم و مهتاب،

زان كو همه شام با تو يكچند

در آرزوي وصال احباب ،

اختر به سحر شمرده ياد آر!

چون باغ شود دوباره خرّم

اي بلبل مستمند مسكين!

وز سنبل و سوري و سپرغم

آفاق، نگار خانه ي چين،

گل سرخ و به رخ عرق ز شبنم

تو داده ز كف زمام تمكين

ز آن نوگل پيشرس كه در غم

ناداده به نار شوق تسكين،

از سردي دي فسرده، ياد آر!

اي همره تيهِ پور عمران

بگذشت چو اين سنين معدود،

و آن شاهد نغز بزم عرفان

بنمود چو وعدِ خويش مشهود،

وز مذبح زر چو شد به كيوان

هر صبح شميم عنبر و عود،

زان كو به گناهِ قوم نادان

در حسرت روي ارض موعود،

بر باديه جان سپرده ، ياد آر!

چون گشت ز نو زمانه آباد

اي كودك دوره ي طلائي!

وز طاعت بندگان خود شاد

بگرفت ز سر خدا ، خدائي ،

نه رسم ارم ، نه اسم شدّاد،

گِل بست زبان ژاژخائي ،

زان كس كه ز نوك تيغ جلاد

مأخوذ به جرم حق ستائي

پيمانه ي وصل خورده ياد آر!

بزن که سوز دل من به سا ز مى گویى

ز ساز دل چه شنیدى که باز مى گویى 

مگر چو باد وزیدى به زلف یار که باز

به گوش دل سخن دلنواز مى گویى؟ 

مگر حکایت پروانه مى کنى با شمع

که شرح قصه به سوز و گذار مى گویى؟ 

کنون که راز دل ما ز پرده بیرون شد

بزن که در دل این پرده راز مى گویى؟ 

به پاى چشمه طبع من این بلند سرود

به سرفرازى آن سرو ناز مى گویى 

به سررسید شب و داستان به سر نرسید

مگر فسانه زلف دراز مى گویى 

دلم به ساز تو رقصد که چون نسیم صبا

پیام یار به صد اهتزاز مى گویى 

به سوى عرش الهى گشوده ام پر وبال

بزن که قصه راز و نیاز مى گویى 

نواى ساز تو خواند ترانه توحید

حقیقتى به زبان مجاز مى گویى 

ترانه غزل «شهریار» و ساز «صبا»ست

بزن که سوز دل من به ساز مى گویى

سيد محمد حسين بهجت تبريزي ، متخلص به شهريار درسال1283شمسی در تبريز چشم به جهان گشود.پدرش حاج مير آقا خشكنابي از وکلای درجه اول واز افراد سرشناس تبریزوازاهل ادب بود. دوران کودکی شهريار متقارن انقلاب مشروطيت بود. محمد حسين تحصيل را در مكتب خانه قريه زادگاهش با گلستان سعدي، نصاب قرآن و حافظ آغاز كرد . تحصيلات رادر مدرسه دار الفنون تهران طی کردودر سال 1303 شمسي وارد مدرسه طب شد.او تا آخرين سال پزشكي را با سختی ومشقت سپري كرد و به سبب فقروناکامی عاطفي و عشقي از ادامه تحصيل منصرف شد وپس از پنج سال وكمي قبل از اخذ مدرك دكتري، پزشكي را رها كرد و به خدمات دولتي پرداخت. شهريار علاقه ی زیاد به تمامي هنر ها به خصوص شعر، موسيقي، و خوشنويسي داشت. او خط نسـخ و نــسـتعليق و خط تحريری را خوب مي نوشت .اوسه تار رانیز نيكو مي نواخت .وی در سرودن انواع شعر از قبیل قصیده،غزل،مثنوی،قطعه ،رباعی دستی توانا داشت.از آثاراو می توان به: ای وای مادرم، حيدر بابا، پيام به انيشتين، صبا مي ميرد، كودك و خزان، دختر گل فروش،دو مرغ بهشتی اشاره کرد.سرانجام شهریار درسال 1367پس از یک عمر زندگی شاعرانه دار فانی راوداع گفت ودر مقبرةالشعرای تبریز به خاک سپرده شد. روحش شاد ویادش گرامی.

از زندگانيم گله دارد جوانيم

شرمنده ى جوانى از اين زندگانيم 

دارم هواى صحبت ياران رفته را

يارى كن اى اجل كه به ياران رسانيم 

پرواى پنج روز جهان كى كنم كه عشق

داده نويد زندگى جاودانيم 

چون يوسفم به چاه بيابان غم اسير

وز دور مژده ى جرس كاروانيم 

گوش زمين به ناله ى من نيست آشنا

من طاير شكسته پر آسمانيم 

گيرم كه آب و دانه دريغم نداشتند

چون مي كنند با غم بى همزبانيم 

اى لاله ى بهار جوانى كه شد خزان

از داغ ماتم تو بهار جوانيم 

گفتى كه آتشم بنشاني، ولى چه سود

برخاستى كه بر سر آتش نشانيم 

شمعم گريست زار به بالين كه شهريار

من نيز چون تو همدم سوز نهانيم

شعر معروف علی ای همای رحمت نیز ازسروده های این شاعر تواناست .

که در ادامه ی مطلب می خوانید:

گلچین گیلانی

دکتر مجدالدين میر فخرایی، فرزند "ميرزا مهدي خان"، متخلص به "گلچين" و معروف به "گلچين گيلاني" در"رشت" به دنيا آمد.اواز سرایندگان شعر نو فارسی است. تحصیلات مقدماتی را دررشت و متوسطه را در تهران به پایان رسانید .گلچین در سال 1312 از دانشسراي عا لي, دررشته ی فلسفه و علوم تربیتی درجه ی لیسانس گرفت. بعد ازآن به انگلستان رفت و در رشته ی پزشکی درجه ی دکترا گرفت و با اخذ مدرك پزشكي, تا آخرعمر در انگلستان به طبابت وپزشکی پرداخت و  همان جا اقامت گزیدودیگر به ایران نیامد. گلچین از نوجوانی به شاعری پرداخت و کم‌کم اشعارش مورد توجه قرار گرفت گلچين گيلاني از پيشگامان شعر نومی باشدو اشعار زيبا و دلنشيني از خود به يادگار گذاشته است. گلچین گیلانی اولین شاعر نوپردازی است که شعرش به کتاب‌های ابتدایی راه یافت. گلچین گیلانی در سن 62 سالگي؛ درشهر لندن به دیار باقی شتافت.یادش گرامی باد.

 شعرخاطره انگیز«باز باران» ازاوست.

باز باران
با ترانه
با گهرهای فراوان
مي خورد بر بام خانه
من به پشت شيشه تنها

شعر کامل را در ادامه ی مطلب بخوانید

 حبیب یغمایی

اديب فرزانه، شاعر و نويسنده توانا استاد حبيب يغمايي ازنوادگان یغما جندقی در سال 1277 شمسي در روستاي خور مرکز بخش جندق و بيابانک متولد شد . در کودکی در مکتب خانه های خور و در نزد پدر درس خواند او در جواني به دامغان رفته تا علاوه بر تحصيلات ادبي و عربي، مقدمات علوم جديد را در دامغان فرا بگيردسپس درشاهرود وتهران در س خواند.او در دارالمعلمین عالی نزد استادانی چون علامه اقبال آشتیانی و عبد العظیم قریب به دانش آموزی پرداخت. حبیب یغمایی از برجستگان جامعه فرهنگی ایران بود که نزدیک 60 سال در فضای فرهنگی ایران فعالیتی سازنده و ثمر بخش و بخصوص در تدوین آثار ادبی برای کودکان و نوجوانان سرزمین ما نقشی بسزا داشت. حبيب از چهره هاي جاودان فرهنگ ايران است . وي خدمات ارزنده اي به ادب و زبان پارسي کرد.
اوبا فرخی یزدی در روزنامه ی توفان همکاری داشت. با محمد علی فروغی درتصحیح و چاپ کلیات سعدی و تلخیص شاهنامه ی فردوسی همکاری می کرد. با پرفسور محمد اسحاق هندي در تاليف کتاب دو جلدي با عنوان « سخنوران ايران در عصر حاضر»همکاری داشت  بااستاد علی اصغرحکمت شیرازی وزیر معارف مجله ی آموزش وپرورش را منتشر می کرد یغمایی در سال 1355به دريافت درجه دکتراي افتخاري ادبيات و علوم انساني از دانشگاه تهران نائل آمد. او همچنین سردبيري مجله « نامه فرهنگ»؛ همکاري در انتشار ويژه نامه « سعدي نامه » ضميمه مجله آموزش و پرورش؛ انتشار مجله يغما؛ رياست اداره کل نگارش وزارت فرهنگ، رئيس اداره ثبت احوال خور و..رابر عهده داشته است. استاد حبيب يغمايي در 24 ارديبهشت 1363 در تهران وفات يافت و در خور در آرامگاهی که توسط خودش بر فراز تپه احداث شده بود؛به خاک سپرده شد.

برخی از آثارحبیب یغما یی:

• شرح حال يغما و جغرافياي جندق و بيابانک  با مقدمه عباس اقبال آشتياني
• رمان دخمه ي ارغوان
• رساله اي کوتاه با نام فهرست مصنفات شيخ الرئيس
• رساله ای بمنظور آموزش دانش قافيه با عنوان « علم قافيه»
• تصحيح گرشاسب نامه  اثر اسدي طوسي
• تصحيح غزليات سعدي با همکاري استاد محمدعلي فروغي
• منتخب شاهنامه با همکاري استاد محمدعلي فروغي
• تصحيح و نگارش مقدمه مفصل بر ديوان منوچهري دامغاني
• تصحيح و انتشار کتاب 7 جلدي از تفسير طبري
• ودهها رساله ومقاله ی دیگر

از اشعار اوست که برای کودکان سروده وسالها در کتاب درسی دانش آموزان بود.

زاغکی قالب پنیری دید
به دهن برگرفت و زود پرید
بر درختی نشست بر راهی
که در آن میگذشت روباهی
روبه پر فریب و حیلت ساز
رفت پای درخت و کرد آواز
گفت به به چه چقدر زیبایی
چه سری چه دمی عجب پایی
پر و بالت سیاه رنگ و قشنگ
نیست بالاتر از سیاهی رنگ
گر خوش آواز بودی و خوش خوان
نبدی بهتر از تو در مرغان
زاغ می خواست قار قار کند
تا که آوازش آشکار کند
طعمه افتاد چون دهان بگشود
روبهک جست و طعمه بربود

  دکتر عباس یمینی شریف

  دکتر عباس یمینی شریف در سال 1298 شمسی تهران به دنیا آمد. در سال های 1317 و 1318 در دانشسرای مقدماتی تهران تحصیل کرد. در سال 1319 به دانشسرای عالی راه یافت و در دانشسرا پای او به كتابخانه باز شد و با كتاب‌های كودكانه‌ای كه مانند آن‌ها در ایران وجود نداشت، آشنا گشت. این كتاب‌ها به زبان‌های انگلیسی، فرانسوی و عربی بود. یمینی شریف با مطالعه‌ی این كتاب‌ها، به این موضوع پی برد كه دنیای كودكی ویژگی‌های خود را دارد و لازم است كودكان علاوه بر كتاب درسی، كتاب‌هایی متناسب با دنیای ویژه‌ی خود بخوانند تا ذوق آن‌ها شكوفا شود، او براي اولين بار در مقابل چشمان خود تصاوير زيبا و موضوعات جالب و ساده ويژه ی كودكان را يافت. از آن پس به تهيه كتابهاي مشابهي براي كودكان ايران همت گمارد و اين کار را با ترجمه ی يك كتاب انگليسي و سرودن اشعار ويژه كودكان آغاز كرد. يميني شريف نويسنده و نغمه سراي كودكان يكي از پركارترين نويسندگان و شاعران كودكان در جهان بود. اعتقاد وي به نياز به دگرگوني سبك آموزش خواندن و نوشتن در ايران منجر به تاليف كتاب كلاس اول ابتدايي به نام "دارا و آذر" كه سالها در مدارس تدريس مي شد گرديد در سال 1342 اشعار او وارد كتابهاي ابتدايي شد.رشته ی تحصیلاتش همیشه آموزش و پرورش کودکان و نوجوانان بود. شعرهای كودكانه‌ی عباس یمینی شریف را باید نقطه‌ی عطفی در شعر كودكانه‌ی ایران دانست.

دکتر عباس یمینی شریف در سال های 1333 و 1345 موفق به دریافت جایزه‌ی بهترین کتاب کودکان و در سال 1346 نیز نایل به دریافت جایزه‌ی بین‌المللی یونسکو به مناسبت تالیف بهترین کتاب سال در ایران شده است.
یمینی شریف در طول فعالیت‌های ادبی خود علاوه بر سرودن شعر به كارهای متنوعی از جمله : نوشتن قصه‌های منظوم، نمایش‌نامه‌‌های كودكانه، ترجمه اشعار كودكانه خارجی به فارسی،‌قصه‌ها و نمایش‌نامه‌های منثور، ترجمه‌ی داستان،‌مطالب علمی و مطالب اجتماعی، و نوشتن كتاب اول ابتدایی برای دبستان‌هاپرداخت

  در سال 1335 اولين شماره مجله كيهان بچه ها، به پيشنهاد اوانتشار یافت او اولين سردبير مجلات "بازي كودكان" و "كيهان بچه ها" ، موسس دبستان هاي روش نو،از بنيانگذاران شوراي كتاب كودك و برنده ي جوايز متعدد در ادبيات كودكان بود

  دکتر عباس یمینی شریف صاحب آثار گوناگونی است(بیش از 30 اثر) که از این میان آنهامی‌توان به کتاب های زیر اشاره نمود:
 آواز فرشتگان یا شعر کودکان - قصه‌های شیرین گربه‌های شیپورزن- دو کدخدا -برق و حریق- روی زمین و زیر زمین- دنیا گردی جمشید و مهشید- جزیره‌ی مرجان - بازی با الفبا- بیژن و شیرین - کتاب اول دبستان- آوای نوگلان- گل‌های گویا- خانه‌ی بابا علی - شعر با الفبا و....

دكتر عباس يميني شريف در بيست و هشتم آذر ماه سال 1368 براثر بیماری ناعلاج چشم از جهان فروبست .در واپسین لحظات عمرخود یک دو بيتي براي حك بر روي سنگ مزار خويش سرودو گفت:

من نغمه سراي كودكانم

شادست ز مهرشان روانم

عباس يميني شريفم

گيرد ز كودكان نشانم

صدای دکترعباس یمینی شریف را از لینک های زیر بشنوید:

 درخت                      خروس جنگی

نمونه هایی از اشعار دکتر عباس یمینی شریف که بعضاًدر کتابهای درسی نیز چاپ شده بود:

آهاي آهاي آي بچه جان

آهاي آهاي آي بچه جان

در كوچه ها سنگ نپران

سنگ بزني سر بشكني

سنگ بزني سر بشكني

خدانكرده ناگهان

سر كه شكستي شر و شر

خون مي ريزه از جاي آن

صاحب سر داد مي زنه

آي پاسبان آي پاسبان

مي برنت كلانتري

به ضرب و زور و كشكشان

آن جا تو را حبس مي كنند

بين تمام حبسيان

نه خواب خوش كني دگر

نه اين كه داري آب و نان

از پدرت پول مي گيرند

به اسم جرم يا كه زيان

تا بجهي ازين بلا

كندي تو هفت دفعه جان

مخر براي خود ستم

سنگ نپران سنگ نپران

فرزندان ایران

ما گل هاي خندانيم
فرزندان ايرانيم

ايران پاك خود را
مانند جان مي دانيم

ما بايد دانا باشيم
هشيار و بينا باشيم

از بهر حفظ ايران
بايد توانا باشيم

آباد باشي اي ايران
آزاد باشي اي ايران

از ما فرزندان خود
دلشاد باشي اي ايران

کتاب

من يار مهربانم              دانا و خوش زبانم

گويم سخن فراوان          با آنكه بي زبانم

پندت دهم فراوان            من يار پند دانم

من دوستي هنرمند        با سود و بي زيانم

از من مباش غافل          من يار مهربانم

میهن خویش را کنیم آباد

کودکان این زمین و آب و هوا                   

این درختان که پرگل و زیباست

باغ و بستان و کوه و دشت همه

خانه ما و آشیانه ماست

دست در دست هم دهیم به مهر

میهن خویش را کنیم آباد

یار و غمخوار یکدگر باشیم

تا بمانیم خرم و آزاد

درختکار ی

               به دست خود درختی می نشانم        به پایش جوی آبی می کشانم                

كمی تخم چمن بر روی خاكش         برای یادگاری می فشانم

درختم كم كم آرد بر گ و باری                 بسازد بر سرخود شاخساری

چمن روید در آنجا سبز و خرم                    شود زیر درختم سبزه زاری

به تابستان كه گرما رو نماید                  درختم چتر خودرامی گشاید

خنک می سازد آنجا را ز سایه                      دل هر رهگذر را می رباید

به پایش خسته ای بی حال و بی تاب       میان روز گرمی می رودخواب

شود بیدار و گوید : ای كه اینجا               درختی کاشتی روح تو شاداب

ستاره

شد ابر پاره پاره

چشمك بزن ستاره

كردي دل مرا شاد

تابان شدي دوباره

ديدي كه دارمت دوست

كردي به من اشاره

چشمك بزن ستاره

شد ابر پاره پاره

محمدحسین رهی معیری

محمدحسین رهی معیری از غزلسرایان معروف معاصر متخلص به رهي فرزند محمدحسن خان می باشد. وی در سال 1288 هجری شمسی در تهران پابه عرصه ی گیتی نهاد.از دوران کودکی به شعر و موسیقی و نقاشی علاقه ی فراوان داشت

در انجمن موسیقی ملی و انجمن فرهنگستان ایران عضویت یافت و رفته رفته با چاپ و نشر غزلهای دلنشین در روزنامه ها و مجله های کشور شهرت بسیار یافت .مقالات طنز آمیز و اشعار فکاهی و انتقادی وی باامضاهای مستعار " زاغچه " و " شاپریون " در روزنامه های " بابا شمل " و " تهران مصور " و غیره چاپ و انتشار می یافت . رهي که اشعار و ترانه هايش در بيشتر جرايد و مجلات آن ايام چاپ و منتشر مي شد، مورد توجه آهنگسازان و نوازندگان و خوانندگان پر آوازه دهه بيست و سالهاي بعد قرار گرفت، که در نتيجه آقايان زنده ياد مرتضي محجوبي، علينقي وزيري و روح الله خالقي و عده ی ديگري از تصنیف سازان روي ترانه هاي او آهنگهايي ساخته و اجرا کردند.رهی در تصنیف سازی مهارت خود را به خوبی نشان داد و ترانه های بسیار زیبا و خاطره انگیزی از او توسط خوانندگان مشهور ایران در رادیو ایران پخش شد که موجبات شهرت و محبوبیت او را فراهم ساخت .

مشهورترین ترانه های او « خزان عشق  ، به کنارم بنشین  ، آتشین لاله ،کاروان ، دیدی که رسوا شد دلم  ، نوای نی  ،  دارم شب و روز  ،  شب جدایی »و چند ترانه دیگر است که در بین مردم شهرت به سزایی دارد .رهی سفرهای زیادی داشت .افغانستان،پاکستان،شوروی سابق،ترکیه،ایتالیاوفرانسه .

  رهی چند سال آخر عمر برای انتخاب شعر در برنامه ی " گلهای رنگارنگ " رادیو با شادروان داوود پیرنیا همکاری داشت و در شورای شعر رادیو شرکت می کرد .وبعد از پیرنیا تا آخر عمرش آن برنامه را رهبری می کرد. رهی در حالی که تا آخر عمر مجرد زیسته بود در سال 1346 به سرطان مبتلا شد و براي درمان به انگلستان رفت، اما متأسفانه  یک سال بعد پس از رنجی طولانی و جانکاه از بیماری سرطان درآبان ماه 1347 در 59 سالگی بدرود حیات گفت. پیکراوطی مراسم باشکوهي تشیع ودر گورستان ظهير الدوله تجريش به خاک سپرده شد.

   از رهی دو مجموعه ی شعر به نام های « سایه ی عمر  و  آزاده » به جای مانده و هر دو کتاب به چاپ رسیده است .

 نمونه هایی ازاشعار زنده یاد رهی معیری

نغمه حسرت

یاد ایامی که در گلشن فغانی داشتم
در میان لاله و گل آشیانی داشتم
گرد آن شمع طرب می سوختم پروانه وار
پای آن سرو روان اشک روانی داشتم
آتشم بر جان ولی از شکوه لب خاموش بود
عشق را از شوق بودم خک بوس درگهی
چون غبار از شکر سر بر آستانی داشتم
در خزان با سرو و نسرینم بهاری تازه بود
در زمین با ماه و پروین آسمانی داشتم
درد بی عشقی ز جانم برده طاقت ورنه من
داشتم آرام تا آرام جانی داشتم
بلبل طبعم رهی باشد ز تنهایی خموش
نغمه ها بودی مرا تا همزبانی داشتم

سوزد مرا سازد مرا

ساقی بده پیمانه ای ز آن می که بی خویشم کند
بر حسن شور انگیز تو عاشق تر از پیشم کند
زان می که در شبهای غم بارد فروغ صبحدم
 غافل کند از بیش و کم فارغ ز تشویشم کند
نور سحرگاهی دهد فیضی که می خواهی دهد
با مسکنت شاهی دهد سلطان درویشم کند
 سوزد مرا سازد مرا در آتش اندازد مرا
وز من رها سازد مرا بیگانه از خویشم کند
بستاند ای سرو سهی سودای هستی از رهی
یغما کند اندیشه را دور از بد اندیشم کند 

رسوای دل

همچو نی می نالم از سودای دل
 آتشی در سینه دارم جای دل
من که با هر داغ پیدا ساختم
سوختم از داغ نا پیدای دل
همچو موجم یک نفس آرام نیست
بسکه طوفان زا بود دریای دل
دل اگر از من گریزد وای من
غم اگر از دل گریزد وای دل
ما ز رسوایی بلند آوازه ایم
نامور شد هر که شد رسوای دل
خانه مور است و منزلگاه بوم
 آسمان با همت والای دل
گنج منعم خرمن سیم و زر است
گنج عاشق گوهر یکتای دل
در میان اشک نومیدی رهی
خندم از امیدواریهای دل 
 

خزان آشنایی

شد خزان گلشن آشنایی
بازم آتش به جان زد جدایی
عمر من ای گل طی شد بهر تو
وز تو ندیدم جز بد عهدی و بی وفایی
با تو وفا کردم،تا به تنم جان بود
عشق و وفاداری،با تو چه دارد سود
آفت خرمن مهر و وفایی
نو گل گلشن جور و جفایی
از دل سنگت آه
دلم از غم خونین است
روش بختم این است
از جام غم مستم
دشمن می پرستم
تا هستم تو ومست از می به چمن
چون گل خندان از مستی بر گریه من
با دگران در گلشن نوشی می
من ز فراقت ناله کنم تا کی
تو وچون می لاله کشیدنها
من و جون گل جامه دریدنها
ز رقیبان خواری دیدنها
دلم از غم خون کردی
چه بگویم چون کردی
دردم افزون کردی
برو ای از مهر و وفا عاری
برو ای عاری ز وفاداری
که شکستی چون زلفت عهد مرا
دریغ و درد از عمرم
که در وفایت شد طی
ستم به یاران تا چند
جفا به عاشق تا کی
نمی کنی ای گل یکدم یادم
که همچو اشک از چشمت افتادم
تا کی بی تو بود
از غم خون دل من
آه از دل تو
گرچه ز محنت خوارم کردی
با غم و حسرت یارم کردی
مهر تو دارم باز
بکن ای گل با من
هرچه توانی ناز
هرچه توانی ناز
کز عشقت می سوزم باز

اشعار دیگری از رهی را دانلود کنید.

دانلود:  http://upload1.ircome.com/free3/1342140812.rar

محمد علی فایزدشتستانی

محمد علی فایز شبان دشت های دشتستان ،بی گمان از چهره های درخشان ادب مردمی ایران است فایز این چوپان شوریده حال ،دوبیتی های شورانگیز،سوزناک ودلنشین خود رادیر زمانی است که سینه به سینه ،در قلب دلدادگان ودلسوختگان شهری وروستایی ،نسل اندر نسل ،به میراث سپرده است وهرچند که از داشتن دیوان شعری محروم بوده است ،لیکن سینه ی مردم همواره بهترین دیوان این شاعر بی شناسنامه بوده است.

اغلب دوبیتی های اوشور وحالی ویژه به شنونده وخواننده می دهد.به همین لحاظ کمتر چوپانی را می توان یافت به هنگامی که رمه اش در حال چراست،دوبیتی های فایز رازیرلب زمزمه نکند. دوبيتي هاي شورانگيز اين شبان دشتهاي داغ دشتستان، در لطافت و سوز كلام، گاه با بهترين دوبيتي هاي "بابا طاهر"که درقالب بحر هزج ووزن عروضی (مفاعیلن ، مفاعیلن ، مفاعیل  یا مفاعیلن، مفاعیلن ،فعولن )می باشند،برابري مي كنند و پهلو ميزنند.تا آنجا که گروهی از اهل تحقیق به تفحص نشسته اند که گروهی را از گمراهی درآورندوبه آنها بفهمانند کدام دوبیتی از آن فایزوکدام دوبیتی ازآن  بابا طاهراست. دوبيتي هاي فايز غالبا رنگ و بويي روستايي دارند و صفا و صميميت روستا، عظمت و شكوه دشتهاي دشتستان، خورموج، بندر دير و . . . در اشعار وي موج مي زند.اشعار فايز شعرهايی حسی و عاطفی است که مملو از عشق و عرفان است .فایزمفسر قران بوده و به کتب پيشنيان خود همچون فردوسی و حافظ آشنایی کامل داشته است و از آنها الهام گرفته در اشعار فايز به شعرهايی برمي خوريم که نشان مي دهد ایشان از چه سطح عرفانی و سواد بالايی برخوردار بوده است. در ترانه های فايز با چشم اندازها و رگه های ناب عرفانی برخوردمی کنیم که تا اعماق روح بشری اثر می گذارد

اگر فایز شهرتی به دست آورده حاصل علاقه وشور وشیفتگی مردم به اشعار اوست . فایز شاعری بی نام و نشان است و از زندگی ایشان اطلاعات دقیقی در دست نیست همچنین در مورد زندگی ایشان افسانه ها و قصه های زیادی ساخته شده است..در کودکی پدرش را از دست دادودر همان کودکی تحت سرپرستی مادرش قرار گرفت.چون به سنین رشد رسید کمر به خدمت مادرپیروفرتوت خود بست.بیشتر اوقات جوانی رابه نگهبانی ومراقبت از مادرسالخوره اش گذشت.اومادرخودراچون کودکی تروخشک می کردودر این میان از دست مادر،درحق پسر خلف وحق شناس خودچیزی جز دعابر نمی آمد.اواز خداوند می خواست تاپسرخوب ومهربانش رابا حوروپری دمسازگرداند. ولادت اورادر سال 1250ه.ق برابر با 1209 خوشیدی در روستای کردوان دشتی ووفاتش را درسال1330قمری مطابق با1289خورشیدی ذکر کرده اند.

اینک نمونه هایی از دوبیتی های شور انگیز فایز: 

خبر آمد‌ كه دشتستان بهاره
زمين از خون فايز لاله زاره
خبر بر دلبر زارش رسانيد

كه فايز يك تن و دشمن هزاره

خوشا روزی که گل بودی وبلبل

تو گفتی:صبرکن،کردم تحمل

الهی،دشمن فایز بمیرد

گل ازبلبل بروید،بلبل از گل

مرا تن زورق است و ناخدا دل
در این زورق بود فرمانروا دل
رسد فايز به ساحل يا شود غرق
نمی دانم می برد ما را کجا دل

سر زلف توجانا لام و ميم است
چو بسم الله الرحمن الرحيم است
به هفتاد و دو ملت برده حسنت
قدم از هجر تو مانند جيم است

 
پس از مرگم نخواهم های هايی
نه فرياد و نه افغان و نوايی
بگويد گشته فايز کشته دل
ندارد کشته دل خون بهايی



در این دنيا بسی اندوهناکم
که از مردن نباشد هيچ باکم
يقين روز ازل تقدير فايز
به آب غم عجين گرديده خاکم

 

زدست جور تودارم شکایت

ولی باکس نگویم این حکایت

اگر در کلبه ی ماپا نهی پای

کنم جان رانثارخاک پایت

سر راهم دوتاشد،وای برمن

رفیق ازمن جداشد ،وای برمن

جداشد از من آن دلدار فایز

به غربت آشنا شد،وای برمن

ملک در آسمان سنگ می تراشد

ندانم شیشه ی عمر که باشد

بروفایز نگه در طالعت کن

که شاید شیشه ی عمر توباشد

درمورد زندگی شور انگیز واعجاب آور فایز افسانه ها ساخته اند که در ادامه ی مطلب نظری  به یکی از این افسانه هامی اندازیم .

منبع: کتاب فایز دشتستانی نوشته وتحقیق: تیمور گورکین

فریدون مشیری

فریدون مشیری شاعر توانای ایران که از راهیان شعر نو است در سال 1305در تهران پابه عرصه ی هستی گذارد. دوره ی ابتدایی ومتوسطه را در مشهد وتهران گذراند وعزیمت او به مشهد به دلیل مأموریت پدرش بود .ولی وی به تنهایی به تهران مراجعت کرد وبه علت علاقه وافرش به ادبیات راهی دانشگاه تهران و رشته ادبیات شد.

درسال1324به خدمت وزارت پست وتلگراف در آمد.در اشعار وی صداقت وراستی را به راحتی می توان دیدوهمچنین اشعارش را که می سرود با استقبال عوام روبرو می شد زیرا شعر های لطیف اوحس آدمی را برمی انگیزد.از آثار ماندگار اومی توان به:

1- تشنه ی طوفان2- گناه دریا3- نایافته4- ابروکوچه 5- ازخاموشی6- از دیار آشتی 7- آه باران اشاره کرد.

سرانجام فریدون مشیری در تاریخ 6آبانماه سال 1379 به علت بیماری سرطان خون در بیمارستان تهران کلینیک دار فانی را وداع گفت ودرقطعه ی هنرمندان به خاک سپرده شد.روحش شاد ویادش گرامی باد.

نمونه ای از اشعار زنده یاد فریدون مشیری

پرکن پیاله را ،

کاین آب آتشین ،

دیری است ره به حال خرابم نمی برد .

این جام ها که در پی هم می شود تهی ،

دریای آتش است که ریزم به کام خویش ،

گرداب می رباید وآبم نمی برد.

من با سمند سرکش وجادویی شراب ،

تا بیکران عالم پندار رفته ام.

تا دشت پرستاره ی اندیشه های گرم ،

تامرزناشناخته ی مرگ وزندگی،

تاکوچه باغ خاطره های گریزپا

تاشهریادها ،

دیگر شراب هم ،

جزتاکناربسترخوابم نمی برد.

هان ای عقاب عشق،

ازاوج قلّه های مه آلود دور دست ،

پرواز کن به دشت غم انگیزعمرمن ،

آنجاببرمراکه شرابم نمی برد.

                         آن بی ستاره ام که عقابم نمی برد،

***

در راه زندگی ،

بااین همه تلاش وتمنا وتشنگی ،

بااین که ناله می کشم ازدل که : آب ! آب !

دیگر فریب هم به سرابم نمی برد.

پرکن پیاله را... !

چیست در زمزمه ی مبهم آب  ؟

چیست در همهمه ی دلکش برگ ؟

چیست در بازی آن ابر سپید ؟

روی این آبی آرام بلند ؟

که تو را می برد این گونه به ژرفای خیال ؟ 

*

چیست در خلوت خاموش کبوترها ؟

چیست درکوشش بی حاصل موج ؟

چیست در خنده ی جام ؟

که تو چندین ساعت

مات ومبهوت به آن می نگری ! 

*

نه به ابر،

نه به آب ،

نه به برگ ،

نه به این آبی آرام بلند ،

نه به این آتش سوزنده که لغزیده به جام ،

نه به این خلوت خاموش کبوترها ،

من به این جمله نمی اندیشم ! 

*

من مناجات درختان را هنگام سحر ،

رقص عطر گل یخ را با باد ،

نفس پاک شقایق رادرسینه ی کوه ،

 صحبت چلچله ها را باصبح  ،

نبض پاینده ی هستی رادر گندم زار ،

گردش ورنگ طراوت رادر گونه ی گل ،

همه را می شنوم ،

              می بینم ، 

من به این جمله نمی اندیشم ،

*

به تو می اندیشم ،

ای سرا پا همه خوبی ،

تک و تنها به تو می اندیشم ،

همه وقت ،

همه جا ،

من به هر حال، که باَشم ، به تو می اندیشم ،

تو بدان این راتنها تو بدان ،

تو بیا ،

تو بمان با من، تنها تو بمان ،

جای مهتاب به تاریکی شب ها تو بتاب ،

من فدای تو، به جای همه گل ها تو بخند ،

اینک این من ، که به پای تو در افتادم باز ،

ریسمانی کن از آن موی دراز،

تو بگیر،

تو ببند ! 

*

تو بخواه !

پاسخ چلچله ها را تو بگو ،

قصّه ی ابر هوا را تو بخوان !

تو بمان با من ، تنها تو بمان ! 

*

دردل ساغر هستی توبجوش،

من همین یک نفس از جرعه ی جانم باقی است ،

آخرین جرعه ی این جام تهی را تو بنوش !

علی اکبر شیدا

علی اکبر شیدا شاعرترانه سرا،موسیقیدان وخوشنویس ایرانی درزمان معاصربود.اودر سال1259هجری قمری درشیرازمتولد شدودرسال1324هجری قمری به سرای باقی شتافت. شیدا نخستین تصنیف ساز شناخته شده موسیقی ایرانی است. تخلصش در شعر وترانه، شيدا بود شیدا مردی درویش و وارسته بودوبه درویشی گرایید. علاقه و اعتقاد او به خانقاه و طریقت درویشی به حدی بود که تصنیفی زیبا در مایه سه گاه به نام «مولود نبی ،ص » ساخت که یکی از بهترین آثار اوست .شیدا خط نستعلیق را هم بسیارزیبا می نوشت و آهنگها و اشعارش بسیار مطلوب و دلنشین است شيدا در ترانه هايش بسيار به زبان مردمي نزديك مي شود. شيدا كوشيد كه ترانه را در محل واقعي خويش جاي دهد و با سيماي واقعي خويش به مردم نزديك كند. او ترانه را به كوچه ها و مجامع بيش از پيش سرازير كرد و بيشتر از هر كس ديگر آن را در دسترس بيشترين مردم قرار داد. گرچه گاهي زبان شيدا، از نظر فني ضعيف است ولي ترانه هاوتصنیف های وي كه برخي از آنها نيز زبان شكسته دارند و با لغات عاميانه و روزمره ساخته شده اند بسيار در اذهان مردم جاي گرفته است. عارف قزويني كه همزمان با او و پس از او نيز مي زيسته است و شاگرد شيدا بوده وي را بر خود مقدم مي دارد و مي ستايد.اغلب تصانیف شیدا توسط خوانندگان معروف خوانده شده اندواز آثار به یاد ماندنی به شمار می روند.یادش گرامی.

چند نصنیف زیبا از علی اکبر شیدا     

عشق تو آتش جانا زد بر دل من
بر باد غم داد آخر آب و گل من
روي تو چون ديده دل بهتر زليلي
شد بند زنجير دام مجنون دل من
وصل تو مشكل مشكل ، جان دادن آسان
يارب كن آسان آسان ، اين مشكل من


ز من نگارم حبيبم خبر ندارد
به حال زارم طبيبم نظر ندارد
خبر ندارم من از دل خود
دل من از من حبيبم خبر ندارد
كجا رود دل كه دلبرش نيست
كجا پرد مرغ حبيبم كه پر ندارد
امان از اين عشق حبيب من آي فغان از اين عشق
كه غير خون جگر ندارد
همه سياهي حبيبم همه تباهي
مگر شب من حبيبم سحر ندارد

عقرب زلف کجت با قمر قرینه
تا قمر در عقربه کار ما چنینه
کیه کیه در میزنه من دلم میلرزه
درو با لنگر میزنه من دلم میلرزه

ای پری بیا در کنار ما جان خسته را مرنجان
از برم مرو خصم جان مشو تا فدای تو کنم جان
از برم مرو خصم جان مشو تا فدای تو کنم جان

نرگس مست تو و بخت من خرابه
بخت من از تو و چشمتو از شرابه
کیه کیه در میزنه من دلم میلرزه
درو با لنگر میزنه من دلم میلرزه

ای پری بیا در کنار ما جان خسته را مرنجان
از برم مرو خصم جان مشو تا فدای تو کنم جان
از برم مرو خصم جان مشو تا فدای تو کنم جان

ای بت چین ای بت چین ای بت چین ای صنم
حوروش و ماهُ جبین ماهُ جبین ای صنم
من از تو دوری نتوانم دگر
کز تو صبوری نتوانم دگر عزیز دلم

هر که تو را دید و ز خود دید و ز خود دل برید
رفت ز خود هر که رخت، تاب و رخت را بدبد
من از تو دوری نتوانم دگر
کز تو صبوری نتوانم دگر عزیز دلم

زلفُ به رخساره چو افشان کنی چو افشان کنی چو افشان کنی
حالت جمعی تو پریشان کنی پریشان کنی پریشان کنی
وایُ بحال ای دل شیدا دل شیدای من
من از تو دوری نتوانم دگر
کز تو صبوری نتوانم دگر عزیز دلم

از نوک مژگان می‌زنی تیرم چند
غم عشقت مرا از پای افکند                 

چرا می‌زنی می‌زنی می‌زنی می‌زنی یار
چرا می‌کشی می‌کشی می‌کشی می‌کشی یار
تو با ناوک مژگان
همه خلق جهان را
همه پیر و جوان را
جانم 

من که برق نگاهت یادم نمی‌ره
های های گریه‌هات یادم نمی‌ره

چرا می‌زنی می‌زنی می‌زنی می‌زنی یار
چرا می‌کشی می‌کشی می‌کشی می‌کشی یار
تو با ناوک مژگان
همه خلق جهان را
همه پیر و جوان را
جانم

بشنوید تصنیف زیبای « ازنوک مژگان» باصدای دلنشین نادر گلچین

با تنظیم شادروان فرامرز پایور

  همايون-شوشتري

 فروغی بسطامی

 میرزا عباس بسطامی متخلص به «فروغی» فرزند آقا موسی، در سال 1213 در عتبات عالیه پابه عرصه گیتی نهاد. در عنفوان جوانی به ایران آمد .ازشاعران توانای روزگاری زمان فتحعلیشاه بود. فروغی،در زمان سلطنت فتحعلیشاه، محمد شاه و ناصرالدین شاه زندگی كرد و در دربار آنها مقام ویژه ای داشت..
فروغی بسطامی مدتی را نیز در كرمان در خدمت حسنعلی میرزا شجاع السلطنه گذراند و هم اوبودکه تخلص «فروغی» را، به خاطر لقب فرزندش، فروغ‌الدوله، به بسطامی داد.
فروغی 20000هزار بیت شعر سروده است وعلاقه ی خاصی به« قاآنی شیرازی»داشت به طوری که اورا برادر خود می خواند. فروغی علاقه ی وافری هم به زبان فارسی داشت وسعی وتلاش فراوانی می کرد،که از ترکیبات تازی استفاده نکند.درغزلسرایی ازسعدی وحافظ پیروی می کردوغزلیات او در نزد معاصرانش زبانزد بود. اودارای ذوق عرفانی فراوانی بود. سر انجام فروغی بسطامی درسال 1274درسن 61سالگی چشم ازجهان فروبست.

نمونه هایی از اشعار فروغی بسطامی

خدا خوان تا خدا دان فرق دارد
كه حیوان تا به انسان فرق دارد

موحد را به مشرك نسبتی نیست
كه واجب تا به امكان فرق دارد

موحد را مقلد كی توان گفت؟
كه دانا تا به نادان فرق دارد

مناجاتی خراباتی نگردد
كه سرّ جسم تا جان فرق دارد

مخوان آلوده دامن هر كسی را
كه دامان تا به دامان فرق دارد

من و ابروی یار و شیخ و محراب
مسلمان تا مسلمان فرق دارد

من و میخانه، خضر و راه ظلمات
كه می با آب حیوان فرق دارد

مخوان دور فلك را دور ترسا
كه دوران تا به دوران فرق دارد

مكن تشبیه زلفش را به سنبل
پریشان تا پریشان فرق دارد

مبر پیش دهانش غنچه را نام
كه خندان تا به خندان فرق دارد

رخش را مه مگو هرگز فروغی!
كه خور با ماه تابان فرق دارد

مردان خدا پرده ي پندار دريدند
يعني همه جا غير خدا يار نديدند

هر دست که دادند همان دست گرفتند
هر نکته که گفتند همان نکته شنيدند

يک طايفه را بهر مکافات سرشتند
يک سلسله را بهر ملاقات گزيدند

جمعي به در پير خرابات خرابند
قومي به بر شيخ مناجات مريدند

يک فرقه به عشرت در کاشانه گشادند
يک زمره به حسرت سر انگشت گزيدند

يک جمع نکوشيده رسيدند به مقصد
يک قوم دويدند و به مقصد نرسيدند

فرياد که در رهگذر آدم خاکي
بس دانه فشاندند و بسي دام تنيدند

همت طلب از باطن پيران سحرخيز
زيرا که يکي را ز دو عالم طلبيدند

زنهار مزن دست به دامان گروهي
کز حق ببريدند و به باطل گرويدند

چون خلق در آيند به بازار حقيقت
ترسم نفروشند متاعي که خريدند

مرغان نظرباز سبک سير «فروغي»
از دامگه خاک بر افلاک پريدند

برای خواندن دیوان اشعار بسطامی که شامل غزلیات ورباعیات وتضمین های او می باشد روی لینک زیر کلیک کنید:منبع لینک:http://ganjoor.net/forooghi/

عمر خیام

حکیم ابوالفتح غیاث الدین عمر بن ابراهیم  خیام ، یکی از چهره ای درخشان علم وادب ایران وازدانشمندان کم نظیر این سرزمین است که دردوره سلجوقیان ظهور نمود.برخی گفته اند زادگاه این حکیم بزرگ در شهرنیشابور وتاریخ تولدش درحدود 407 هجری وتاریخ وفاتش درسال 517 هجری قمری می باشدودرجوار بقعه امام زاده  محمدمحروق در نزدیکی نیشابور مدفون است.

وی یکی از شاگردان با استعداد امام موفق وبا حسن طوسی (خواجه نظام الملک )وحسن صباح همدرس بوده ومعروف است که پرورش یافتگان این معلم به مقامات بلند می رسیدند.این سه تن پیش بینی می کنند که یکی از ایشان احتمالاً به مقام دیوانی برسد برهمین اساس پیمان می بندند که هریک به مقامی رسیدند دیگران را یاری دهند. تا این که حسن طوسی درزمان آلب ارسلان سلجوقی به وزارت وصدارت می رسد واز آنجا که فوق العاده باسیاست وکیاست بود ه با تدابیر وی پادشاه ایران در جنگ با رومیان پیروز می گردد وبدین جهت اورا حسن طوسی با لقب خواجه نظام الملک با خدمات ارزنه ای که داشت درتاریخ ایران مشهورشد.

در زمان ملک شاه سلجوقی حکیم عمر خیام وحسن صباح به اتفاق به ملاقات خواجه نظام الملک بنا به عهد پیمان دوران شباب می روندوخواجه نیز به عهد خود وفا نموده وایشان را به گرمی می پذیرد وحسن صباح را یک کرسی ازوزارت واگذار می کند.اما حکیم عمر خیام که اهل علم بود ودرستاره شناسی وفلسفه وفقه وریاضیات زبر دستی خاصی داشت . چنانچه به همراه هفت تن دیگربه تغییرواصلاح تقویم معروف جلالی پرداخت وبه میل خود تن به کارهای دولتی ندادوفقط از خواجه تقاضاکرد مختصری معاش برای او مقرر گرددوبه همین اندازه اکتفا نمود و ازعلم به کاردیگرنپرداخت.

مضمون رباعیات خیام اندیشه های کوتاه وعمیق وتأملات فلسفی وی است که معمولاًدرآن تکیه ی اصلی معنادر مصراع چهارم است .رباعیات او بسیار ساده وبی تکلف است ودرکمال فصاحت وشیوایی سروده شده است. رباعیات خیام ازدیر باز به زبان های خارجی ترجمه شده اندودرادبیات جهان شهرت دارد شاعر معروف انگلیسی ادواردفیتنرجرالد به خیام انگلیسی شهرت دارد. از آن گذشته ، خیام درطب نیز دستی توانا داشت.

آثار خیام

1-     اشعار عرب که چند قطعه بیش نیست.

2-     رباعیات فارسی

3-     رساله جبر ومقابله(وی معادلات را طبقه بندی کرد ومعادله نوع سوم رابرای اولین بار حل کرد.

4-      رساله فی شرح اشکل من مصادرات اقلیدس

5-     زیج ملک شاهی

6-     مختصری در طبیعیات

7-     صحیفه ای به زبان فارسی درعلم کلیات

8-     رساله ای به زبان فارسی درکلیات وجود

9-     رساله در کون وتکلیف

10- رساله ای در شناخت سیم وزر(رساله فی الاحتیال لمعرفة مقداری الزهب والفضه فی جسم مرکب منهما)

11- رساله ای در صورت تضاد درجواب سه مسئله از حکمت

12- رساله لوازم الامکنه

13- ترجمه خطبه ابن سینا از عربی

14- نوروز نامه

15- رساله نظام الملک راجع به حکومت

16- دو گفتارفارسی وعربی در وجود

17- رساله ای در علم اعلی وعلم اولی

18- دورساله در سه مسئله در حکمت

19- قسمتی از مجموعه روضة القلوب که به کوشش کریستنسن کشف شده است.

چند رباعی از حکیم عمر خیام :

هنگام سپیده دم خروس سحری

دانی که چرا همی کند نوحه گری

یعنی که نمودنددرآیینه ی صبح

ازعمر شبی گذشت وتوبیخبری

آن قصر که جمشید در او جام گرفت

آهوبچه کرد وروبه آرام گرفت

بهرام که گور می گرفتی همه عمر

دیدی که چگونه گور بهرام گرفت

برچهره ی گل نسیم نوروزخوشست

درصحن چمن روی دل افروز خوشست

از دی که گذشت هر چه گویی خوش نیست

خوش باش وردی مگو که امروزخوشست

آنان که محیط فضل وآداب شدند

درجمع کمال شمع اصحاب شدند

ره زین شب تاریک نبردند برون

گفتند فسانه ای ودر خواب شدند

این قافله ی عمر عجب می گذرد

دریاب دمی که با طرب می گذرد

ساقی غم فردای حریفان چه خوری

پیش آر پیاله را که شب می گذرد

مرغی دیدم نشسته بر باره ی طوس

درپیش نهاده کلّه ی کیکاووس

با کلّه همی گفت که افسوس افسوس

کوبانگ جرس هاوکجا ناله ی کوس

درکارکه کوزه گری رفتم دوش

دیدم دو هزار کوزه گویاوخموش

ناگه یکی کوزه برآورد خروش

کو کوزه گروکوزه خروکوزه فروش

بابا طاهر همدانی

در تذکره ها شرح حالی مفصل تر از این عارف مجرد از قیودعالم وعاشق عریان از علائق دنیا نتوان یافت .چه شخصی که از قیود هوا رسته ودل به یاد خدابسته ، اورا با نام ونشان کاری نیست وبه جای ثبت نام در اوراق ایام ، تفکر سر انجام وحُسن فرجام است بلکه یاد محبوب حقیقی اورا از هرفکر فارغ ساخته وازهمه کس وهمه کار به کاردوست پرداخته ، لیکن حکایاتی جند که بعضی در تواریخ معتبر مضبوط وبرخی در السنه وافواه مشهور است ویا سینه به سینه رسیده ذکر می شود که در طی آن برخی حالات ومقامات طاهر ودوران زندگانی وشاهان عصر اوروشن می گرددومایه ی نشاط وانبساط خاطرخوانندگان اشعار پروجد واسراراوخواهد بودوتامردم چون در طی این حکایات کرامت وعجایب آیاتی ازتقوا ومعرفت امثال طاهر عریان بشنونددر حق اولیا وانبیاﺀ الهی به طریق اولی بپذیرند وبی شک وریب تصدیق واعتقاد کنند.

حکایت اوّل :

گویند شاه سلجوقی طغرل شاه اولین سلسله سلاجقه دردوران سفر وفتوحاتش به همدان،خدمت طاهر رسید غنیمت شمرد واز او پند اندرزی خواست . طاهروی را گفت:من باتو گویم که خدای متعال فرموده ( انّ الله یامرکُم بالعدل والاحسان). در راحة الصدور است که با طغرل گفت ای ترک باخلق خدا چه می کنی ؟ گفت:آنچه تو فرمایی.گفت:آن کن که خدافرموده(انّ الله یامرکُم بالعدل والاحسان)بابندگان خداعدل واحسان کن .پادشاه ازآن فقیر همت طلبید.طاهر لوله ی ابریقی که از آن وضو می گرفت شکسته وبه جای انگشتر در انگشت وی کردوگفت: برو به یاری خدا فاتح خواهی شد . گویند تا آن انگشتربا او بود پیوسته فاتح بود وچون شکست او هم شکست خورد.

حکایت دوم:

گویند طاهر دراوان جوانی روزی مشتاقانه به مدرسه قدم نهادوسخنان علمی طلاب رابه گوش شوق می شنیدونمی فهمید .به یکی ازطلاب گفت :شماچه می کنید که به این علوم ایمانی واسرار سبحانی دانا می شوید.پاسخش به مزاح گفتندبسیار رنج می بریم.دراین حوض یخ را شکسته درشب سرما غسل کرده وچهل بارسردرآب فرومی بریم چون بیرون آییم اسرار این علوم برما کشف می شود.طاهر ساده دل باعشق وشوق به معرفت الهی این سخن هوشش ربوده این سخن را حقیقت پنداشت چون شب شدهنگام خواب طلاب به مدرسه آمد ویخ حوض را شکسته در آب غسل کرد وچهل بار سرفرو بردچون بیرون آمدشعله ای از آسمان فرود آمدوبه قلب اوپنهان شدوآن هنگام به اومقام مکاشفه والهام عطا گردیدواین هممه بارقه ی عشق وسوزو گدازدر سخنش اثرآن شراره ی الهی است که به قلب اوجای گرفت.

حکایت سوم:

گویند درویشی به عزم دیدن طاهربه کوه همدان شتافت .مسافتی راه پیمود تا به خدمت طاهر رسید.دید همه ی اطراف طاهر را برف گرفته ولیکن محیط اوتاحدی  برف آب شده وزمین خشک است .چون مقارن ظهر شد درویش گرسنه بود با خود فکرمی کرد که امروزگرسنه خواهم ماندزیرانزد طاهرهیچ قوت وغذایی نیست.طاهراز اندیشه ی او آگاه شدوگفت درویش اکنون وقت ظهر است نمازرابه جای آوردرفکرشکم مباش که روزی راخدامی رساند.چون ازنماز فراغت یافتند درویش دید به دعای باباطاهر جوی آبی پدید آمد وسفره ای کنار آن جوی گسترانیده شدوغذاهای معطربسیارنیکودرآن سفره چیده شد.طاهرگفت درویش بسم الله .

همین که درویش دست به غذادرازکرد،غذا ازنظرش پنهان شد..پنداشت که طاهر سحرمی کند.طاهرازخیال او آگاه شدوبه اوگفت نه درویش سحرنیست.توبدون نام مولی دست به سفره ی اودرازکردی.بسم الله بگو.

چون درویش بسم الله گفت غذا ظاهر شده درویش وطاهرمیل فرمودندچنانچه بنص قرآن برحضرت مریم که زن صالحه طاهره ی زاهده وعابده بود مائده نازل شد براین مردطاهراز لوث دنیا پرستی نیزممکن است. گرچه حکایت دوم وسوم صدق وکذیش معلوم نیست تنها حکایت اول را در بعضی ازتواریخ معتبر مسطور است .

 حکایاتی دیگر نیزازطاهر مشهور است اگر چه درتاریخ نیست.

حکایت چهارم:

خواهرزاده اش مسئله ی مشکلی از علم نجوم پرسیده ازپاسخ فوری طاهر تعجب کرد .طاهر فرمودعجب مدار که من هنگام بنای افلاک وستارگان آنجا بودم.

حکایت پنجم:

طاهر به کشته ی عین القضاۃ گفت برخیزکه عاشقان چنین نخسبند.اوبرخواست وسرخود به دست گرفت ودوید.خلق به دنبالش تابه قبرستان.آنجا که هم اکنون به چاله ی عین القضاۃ مشهور است وحقیر عین القضاۃ رادارای این مقام نمی داند.

برخی از احوال طاهر ازرباعیات او

نام پدرطاهر فریدون است چنانچه دراین رباعی فرمود:

نصیحت بشنو ازپورفریدون        که شعله ازتنورسرد نایو

طاهر را فرزندی فریدون نام بوده که در زمان حیات طاهرفوت شده که درسوگواری اوگفته:

فریدون عزیزم رفته از دست          بوره کزنوفریدونی بسازیم

یعنی ازخدافریدونی دیگربطلبیم.ظاهراًدررباعی دیگر:

گلی که خود بدادم پیچ وتابش           به آب دیدگانم دادم آبش

اشاره به فوت فرزند دارد.طاهر بسیاری از عمر خود رابه کوه وصحراوسیروسفرودائم در غربت  بوده:

چوروج آیوبگردم گرد گیتی           چوشوآیوبه خشتی وانهم سر

یا این رباعی که گوید:

غریبی بس مرادلگیر داره             فلک برگردنم زنجیرداره

طاهربه اصفهان وشیراز هم سفر کرده که گوید:

صفاهونم صفاهونم چه جابی         که هریاری گرفتم بی وفابی

بشم یکسربتازم تابه شیراز            که در هر منزلی صدآشنابی

طاهر روزها را بیشتربه کوه وبیابان وشبهارااغلب بیدار نمازوبه ذکرخداباتوجه قلب مشغول بوده:

چو شو گیرم خیالش را در آغوش           سحر ازبسترم بوی گل آیو

که چون شخصی با توجه کامل به خدا بیدارباشدیابه خواب رود(بی اختیاربه خواب رود)ازبستر چنین کسی صبحگاه بوی گل وخوشتر ازگل استشمام می شودزیرااعراض وهیآت خوش چنانکه ازعلل ماویّه پدیدار می شودازعلل روحانی خفیّه نیزپدیدار می آیدوبه طورکلی تمام معجزات انبیاواولیا وکرامات صلحاوعلمای ربانی وشفایافتن بیماران به دعا وصدقات محققاً ازتأثیرعلل روحانی است.

وفات ومقبره طاهر

وفات طاهر را مجمع الفصحاوبرخی کتب دیگر(410)دانسته که عصردیالمه است نه مانند راحةالصدورکه معاصر طغرل پنداشته به هرحال اعتبار تاریخ ظن وگمانی بیش نیست.

مقبره طاهر انتهای شهر همدان سمت مغرب در سرزمین بلندی نزدیک بقعه امامزاده حارث بن علی واقع است.مکانی است روحانی باصفانشاط انگیزمخصوص اهل دل ، خوبان به زیارتش می شتابند وپس از حمد واخلاص اشعار جان سوزش را با سوزوگداز می خوانندوباحال وجدوشوق می نالند .خدایش درجات عالیتر بخشد.  « مهدی الهی قمشه ای بهمن 1331»

برخی از دوییتی های باباطاهر:

خوشا آنان که الله یارشان بی            به حمدوقل هوالله کارشان بی

خوشا آنان که دائم در نمازند            بهشت جاودان بازارشان بی

درخت غم به جانم کرده ریشه           به درگاه خدانالم همیشه

رفیقان قدریکدیگر بدانید                       اجل سنگست وآدم مثل شیشه

چرا دائم به خوابی ایدل ایدل          زغم دراضطرابی ایدل ایدل

بوره کنجی نشین شکرخداکن         که شاید کام یابی ایدل ایدل

مرا نه سر نه سامان آفریدند          پریشانم پریشان آفریدند

پریشان خاطران رفتند در خاک        مرا ازخاک ایشان آفریدند

خوشا آنانکه سودای ته دیرند       که سرپیوسته در پای ته دیرند

به دل دیرم تمنای کسانی             که اندر دل تمنای ته دیرند

عزیزان از غم ودرد جدایی       به جشمانم نمانده روشنایی

به دردغربت وهجرم گرفتار       نه یار وهمدمی نه آشنایی

مقدمه ی مهدی الهی قمشه ای بر دوبیتی های باباطاهر

مولوی وشمس تبریزی

حیلت رها کن عاشقا،دیوانه شو،دیوانه شو

وندر دل آتش درآ، پروانه شو، پروانه شو

هم خویش رابیگانه کن،هم خانه راویرانه کن

وانگه بیاباعاشقان،هم خانه شو،هم خانه شو

رو سینه راچون سینه ها،هفت آب شوازکینه ها

وانگه شراب عشق را، پیمانه شو، پیمانه شو

باید که جمله جان شوی،تالایق جانان شوی

چون سوی مستان می روی، مستانه شو، مستانه شو

آن گوشوار شاهدان ،هم صحبتی عارض شده

آن گوش وعارض بایدت،دُردانه شو، دُردانه شو

گویدسلیمان مرتورا،بشنوزبان طیر را

دانی که مرغ ازتورَمَد،رو دانه شو ، رو دانه شو

بنواخت نورمصطفی،آن آُستن حنانه را

کمترزچوبی نیستی،حنانه شو ، حنانه شو ،

گرچهره گشاید مَهم،پُرشوازآن چون آینه

ورزلف بگشایدبُتم،روشانه شو،روشانه شو

قفلی بودمیل وهوا، بنهاده دردل های ما

خواهی گشایی قفل را، دندانه شو، دندانه شو

یک مدتی در کان بُدی،یک مدتی حیوان بُدی

یک مدتی چون جان بُدی، جانانه شو، جانانه شو،

تاکی دوشاخه چون رخی،تاکی چو بیدق کم تکی

تاکی چو فرزین کج رَوی،فرزانه شو، فرزانه شو،

چون جان توشددرهوا،زافسانه ی شیرین ما

فانی شودچون عاشقان،افسانه شو، افسانه شو،

شرح مختصری از زندگانی شمس تبریزی

شمس الدین محمدبن ملکداد مشهور به شمس تبریزی ازعارفان وشوریده حالان قرن هفتم است.اودرجوانی مرید ]باباکمال خُجَندی[که از عارفان معروف است بوده وفیض ملاقات چندین پیرراداشته است .

شمس تبریزی پیوسته درحال سفربوده ،نمدی سیاه می پوشیدوبه هرکاروانسرایی می رسید،همان جا فرود می آمد.اودر سفری که به بغداد داشته به صحبت شیخ اوحدالدین کرمانی رسیده ونیز صحبت شیخ بهاالدین زکریا رادریافته وبا فخرالدین عراقی عارف وشاعر معروف هم صحبت بوده است.

در سال 642ﻫ.ق ،به قونیه سفر می کند ودرکارواسرای شکرریزان فرود می آید،هم درآن زمان «مولانا جلال الدین بلخی»درشهر قونیه مشغول تدریس شاگردان بود وبسیار مورد احترام وستایش بزرگان قرارداشت.

داستان آشنایی مولانا را با شمس چنین آورده اند:

روزی شمس تبریزی وارد مجاس مولانا شد،مولانادرکنارحوضی نشسته بودوچندین کتاب دربرابرداشت . شمس تبریزی می پرسد: این چه کتاب هایی است؟

مولانا می گوید: (قیل وقال) است.

شمس تبریزی می فرماید: تو را بااین ها چه کاراست؟وبالفوردست دراز کرده کتاب ها را بر می داردوبه حوض می افکند.

مولانا با اضطراب وتأسف می گوید :

هی ‼ درویش چه کردی؟‼ بعضی از این کتاب هااز پدرم به من به ارث رسیده بود ونسخه ی منحصر به فردبودودیگر پیدا نمی شود .

شمس تبریزی دست به حوض برده وکتاب ها را یکان یکان بیرون می کشد،بدون آنکه آب به آن ها رسیده باشد وبه دست مولانا می دهد.

مولانا جلال الدین می پرسد:این چه سرّی است؟‼

شمس تبریزی می گوید این( ذوق وحال )است که تورا از آن خبری نیست .

ازآن روزبه بعد حال مولانا دگرگون شده وبه شوریدگی می گراید وحالات گونا گونی به مولانا دست      می دهد،اوتمامی درس وبحث را کنار نهاده وشبانه روزدر رکاب شمس تبریزی به خدمت می ایستد. شمس تبریزی سواد نداشته ومعلوم نیست که با چه جاذبه ای ،مردی مانندمولاناراکه در آن زمان از بزرگان علم وحکمت بوده واورا(ملّای رومی)خطاب می کردند،به خود جذب کند.

به هر صورت این دوبزرگ مرد ،چنان در هم فرو رفتند وذوب شدند که تمامی مردم قونیه ومریدان مولانا را آتش حسد بر افروخت ،تاجایی که نقشه ی قتل شمس تبریزی را کشیدندتاشاید مولانا را از دست اوبرهانند. بدین منظور شبی درتاریکی به  شمس تبریزی دست یافتندوباکارد،به قتلش رساندندودراین جنایت،فرزندمولانابه نام(علاءالدین محمد)دست داشته است.واین واقعه رادرسال645ﻫ.ق ثبت کرده اند.

پس ازاین واقعه مولاناجلال الدین بسیار آشفته شد تاجایی که باکسی حرف نمی زدوهم دراین زمان غزلیات شورانگیزی برای محبوب ومُراد خودسروده که امروزه به نام «غزلیات شمس یادیوان شمس »مشهور است،غزلیاتی که هرخواننده ی صاحبدلی راشوروحال می بخشدوپس ازگذشت حدودهفصدسال برتارک ادبیات ایران زمین می درخشد.

مرده بدم زنده شدم،گریه بدم خنده شدم

دولت عشق آمد ومن دولت پاینده شدم

دیده ی سیرست مرا،جان دلیراست مرا

زَهره ی شیرست مرا،زُهره ی تابنده شدم

گفت که:دیوانه نیی،لایق این خانه نیی

رفتم ودیوانه شدم،سلسله بندنده شدم

گفت که:سرمست نیی،روکه ازاین دست نیی

رفتم وسرمست شدم ،وزطرب آکنده شدم

گفت که:توکشته نیی،درطرب آغشته نیی

پیش رخ زنده کنش،کشته وافکنده شدم

گفت که توشمع شدی،قبله ی این جمع شدی

جمع نیم،شمع نیم،دود پراکنده شدم

گفت که :شیخی وسری،پیش رو و راهبری

شیخ نیم،پیش نیم،امرتورابنده شدم

گفت مراعشق کهن،ازبرما نقل مکن

گفتم:آری،نکنم،ساکن وباشنده شدم

چشمه ی خورشید تویی،سایه گه بید منم

چون که زدی برسرمن پست و گدازنده شدم

تابش جان یافت دلم،واشد و وبشکافت دلم

اطلس نو بافت دلم،دشمن این ژنده شدم

شُکر کندعارف حق،کزهمه بردیم سبق

برزبرهفت طبق،اختررخشنده شدم

زُهره بُدم ماه شدم،چرخ دوصدتاه شدم

یوسف بودم زکنون،یوسف زاینده شدم

غزلی دیگر

با قدسیان آسمان،من هر شبی یاهو زنم

صوفی دم از اﻻّزند،من دم ازالاّهوزنم

باز سپید حضرتم،تِیهوچه باشد پیش من

تِیهواگرشوخی زند،چون بازبرتیهو زنم

خاقان اُروخان اگر،ازجان نگرددایل من

من پادشاه کشورم،برخیل وبراُردوزنم

نفس است کدبانوی من،من کدخداوشوی او

کدبانویم گربَدکند،برروی کدبانوزنم

آن پیرکندوداررا،گویم که پیش آورعسل

بینم که کاهل جنبد او،من چُست وبرکندوزنم

ای کاروان،ای کاروان،من دزد ورَهزن نیستم

من پهلوان عالمم،شمشیرروباروزنم

ای باغبان، ای باغبان،برمن چرادربسته ای؟

بگشا دراین باغ را،تاسیب وشفتالوزنم

گفتی بیا ای شمس دین،بنشین به زانوی ادب

من پادشاه عالمم،کی پیش کس زانوزنم؟  

شعرمادر از ابوالقاسم حالت

ابوالقاسم حالت ، شاعر ، مترجم ومحقق معاصر در سال 1298شمسی در تهران دیده به جهان گشود.اوپس ازگذراندن تحصیلات به استخدام شرکت نفت در آمد .پس از آن عضو هیأت تحریریه ی  مجله توفیق شهر در آمد ودر دهه ی اخیر در مجله گل آقا همکاری داشت .

وی آثارش را با نام خروس لاری ،هدهد میرزاو .... به رشته تحریر در می آورد وسراینده ی اولین سرود جمهوری اسلامی بود وهمچنین درقالب های قدیمی شعر می سرود .وی صاحب دیوانی مشتمل بر مثنوی ،قطعه ، قصیده،غزل ورباعی می باشد.

ازآثار دلنشین وی می توان : گلزار خنده ، فکاهیات حالت ، دیوان ابوالعینک ، دیوان شوخ ،پروانه وشبنم ،كلمات‌ قصار علی‌ بن‌ ابیطالب‌(ع) رانام برد.ازترجمه هایش می توان به تاریخ فتوحات مغول ، شکوفه‌های خرد ،جادوگر شهرزمرّد، بازگشت به شهر زمرّد ، ترجمه‌ زندگی‌ بر روی‌ می‌ سی‌ سی‌ پی‌ اثر مارك‌ تواین‌، بهار زندگی ، ناپلئون در تبعید وزندگی من اشاره کرد. ابوالقاسم حالت در 3 آبان 1371 براثرسکته قلبی دیده از جهان فرو بست . روحش شاد

مادر

 ای مادر عزیز که جانم فدای تو

قربان مهربانی و لطف و صفای تو

هرگز نشد محبت یاران و دوستان

هم پایه محبت و مهر و وفای تو

مهرت برون نمی رود از سینه ام که هست

این سینه خانه تو و این دل سرای تو

ای مادر عزیز که جان داده ای مرا

سهل است اگر که جان دهم اکنون به پای تو

خشنودی تو مایه خشنودی من است

زیرا بود رضای خدا در رضای تو

گر بود اختیار جهانی به دست من

می ریختم تمام جهان را به پای تو

 کریما!          

گرفتار آن دردم که تو دوای آنی.

بنده ی آن ثنایم که تو سزای آنی !

من درتو چه دانم ؟ تودانی .

تو آنی که خود گفتی .

وچنانکه خود گفتی آنی .

خدایا !

گرفتار آن دردم که تو دوای آنی.

در آرزوی آن سوزم که تو سرانجام آنی

بنده ی آن ثنایم که توسزای آنی

من در تو چه دانم ، تو دانی !

تو آنی که خود گفتی

وچنانکه گفتی آنی

درهجر توکار بی نظامست مرا         شیرین همه تلخ وپخته خامست مرا

در عالم اگرهزار کامست مرا          بی نام تو سر به سر حرامست مرا

یارب زشراب عشق سر مستم کن         درعشق خودت نیست کن وهستم کن

ازهرچه زعشق خود تهی دستم کن           یکباره به بند عشق پابستم کن     

عیب است بزرگ برکشیدن خود را          ازجمله خلق برگزیدن خودرا

از مردمک دیده بباید آموخت                دیدن همه کس راوندیدن خودرا

دانلود کنید کتاب مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری را بافرمت pdf